List otwarty kampanii People First do Jareda Kushnera i Steve’a Witkoffa

16 września 2026 r.

Szanowni Panowie,

powodem naszego listu jest niedawny udział Panów w rozmowach dotyczących wojny Rosji przeciwko Ukrainie oraz możliwych kroków zmierzających do jej zakończenia.

W związku ze wznowieniem rozmów dyplomatycznych apelujemy, aby od samego początku zajęto się prawami i ochroną osób, które w wyniku wojny i związanych z nią represji zostały pozbawione wolności, przymusowo przesiedlone, deportowane lub w inny sposób rozdzielone z rodzinami.

People First to koalicja 93 ukraińskich, rosyjskich, białoruskich i międzynarodowych organizacji praw człowieka, które działają na rzecz uwolnienia, powrotu i ochrony osób dotkniętych przetrzymywaniem i represjami w związku z konfliktem.

Często zakłada się, że po zawieszeniu broni lub zawarciu formalnego porozumienia pokojowego automatycznie nastąpi uwolnienie lub wymiana wszystkich osób pozbawionych wolności w związku z wojną. Nie można tego jednak uznawać za pewnik. Jeżeli kwestie te nie zostaną wyraźnie podjęte już na początku negocjacji, istnieje poważne ryzyko, że los osób przetrzymywanych lub w inny sposób pozbawionych możliwości powrotu do domu pozostanie nierozstrzygnięty nawet po osiągnięciu innych porozumień.

Dziesiątki tysięcy osób nadal pozostają pozbawione wolności lub rozdzielone z rodzinami. Są wśród nich jeńcy wojenni, ukraińscy cywile bezprawnie przetrzymywani w Rosji i na okupowanych przez Rosję terytoriach Ukrainy, ukraińskie dzieci przymusowo przesiedlone lub deportowane do Rosji albo na okupowane przez Rosję terytoria, a także rosyjscy i białoruscy więźniowie polityczni ścigani za swoją antywojenną postawę.

Wielu ukraińskich jeńców wojennych i przetrzymywanych cywilów było w rosyjskiej niewoli poddawanych torturom i złemu traktowaniu. Odmawiano im odpowiedniej opieki medycznej oraz kontaktu z rodzinami, a w niektórych przypadkach skazywano ich na wieloletnie kary pozbawienia wolności w postępowaniach naruszających podstawowe gwarancje rzetelnego procesu sądowego.

Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby narażone na podwyższone ryzyko w miejscach przetrzymywania lub znajdujące się w szczególnie pilnej sytuacji humanitarnej, w tym osoby z poważnymi chorobami lub niepełnosprawnościami, kobiety, dzieci, osoby starsze oraz te, które od dawna pozostają w niewoli. Nie mogą być one traktowane w procesie pokojowym jako sprawa drugorzędna. Ich sytuacja powinna stać się priorytetem w rozmowach dyplomatycznych, a nie odkładana do czasu ostatecznego porozumienia politycznego.

Dlatego wzywamy Stany Zjednoczone, aby uczyniły uwolnienie, powrót, ochronę i humanitarne traktowanie tych osób integralną częścią wszelkich wznowionych negocjacji z Rosją.

Powinno to obejmować konkretne działania humanitarne ukierunkowane na:

• priorytetowe wynegocjowanie uwolnienia i powrotu osób znajdujących się w szczególnie pilnej sytuacji humanitarnej, w tym osób z poważnymi chorobami lub niepełnosprawnościami, kobiet, dzieci, osób starszych oraz tych, które od dawna pozostają w niewoli;
• ułatwienie uwolnienia i wymiany jeńców wojennych przy pełnym poszanowaniu norm międzynarodowego prawa humanitarnego dotyczących ich traktowania i repatriacji;
• doprowadzenie do uwolnienia i powrotu ukraińskich cywilów bezprawnie przetrzymywanych na okupowanych terytoriach Ukrainy oraz w Rosji;
• zapewnienie powrotu do rodzin i społeczności ukraińskich dzieci, które zostały bezprawnie deportowane lub przymusowo przesiedlone do Rosji albo na okupowane przez Rosję terytoria;
• domaganie się uwolnienia rosyjskich i białoruskich więźniów politycznych uwięzionych za sprzeciw wobec wojny;
• zapewnienie wszystkim osobom nadal przetrzymywanym natychmiastowego dostępu do odpowiedniej opieki medycznej oraz ochrony przed torturami i złym traktowaniem; oraz
• przywrócenie i zapewnienie regularnego kontaktu między osobami przetrzymywanymi a ich rodzinami.

Każdy proces dyplomatyczny dotyczący wojny z konieczności obejmie zasadnicze kwestie bezpieczeństwa i rozwiązań politycznych. Powinien jednak zająć się także — i to w pierwszej kolejności — pilnymi potrzebami w zakresie praw i ochrony tych osób, których wolność, bezpieczeństwo i życie rodzinne zostały głęboko dotknięte przez wojnę i związane z nią represje.

Udział Panów w tych rozmowach stwarza okazję, by dopilnować, aby te kwestie humanitarne i kwestie praw człowieka zostały podjęte od samego początku.

Jesteśmy przekonani, że mogą Panowie odegrać ważną rolę w tym, aby uwolnienie i ochrona ludzi stały się konkretnym priorytetem humanitarnym procesu dyplomatycznego.

Ludzie przede wszystkim.

Z wyrazami szacunku,

Oleksandra Matwijczuk, Przewodnicząca Centrum Wolności Obywatelskich (Ukraina), Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla 2022;

Aleś Bialiatski, Przewodniczący Centrum Praw Człowieka „Wiasna” (Białoruś), Laureat Pokojowej Nagrody Nobla 2022;

Oleg Orłow, Przewodniczący Centrum Obrony Praw Człowieka „Memoriał” (Rosja), Laureat Pokojowej Nagrody Nobla 2022;

oraz 93 organizacje Inicjatywy People First.